Adakah MLM Halal atau Haram? Apa Kata JAKIM

Jawapan ringkas: harus jika syarat dipenuhi

Dalam Islam, perniagaan dan perdagangan (tijarah) digalakkan. MLM ialah satu cara menyusun perniagaan jualan, dan tidak ada apa-apa yang pada dasarnya dilarang tentang memperoleh komisen atas jualan, termasuk jualan yang dibuat oleh orang yang anda rekrut dan latih. Itulah sebabnya JAKIM tidak memutuskan MLM haram secara terus.

Sebaliknya, JAKIM menetapkan syarat. Sesebuah MLM dianggap harus (dibenarkan) apabila ia mengendalikan produk halal yang sebenar, membayar anda daripada jualan produk tulen, dan kekal bebas daripada riba, gharar dan maysir. Apabila sesebuah syarikat mengekalkan syarat itu, seorang Muslim boleh menyertainya dengan hati yang tenang. Apabila ia melanggar syarat itu, apabila wang sebenarnya datang daripada rekrutmen, atau produk hanyalah penyamaran bagi skim bayar-untuk-sertai, ia jatuh ke dalam kategori haram.

Dengan kata lain, strukturnya bukan masalah. Syaratnya adalah segala-galanya.

Pendirian JAKIM: garis panduan Syariah 2013

Pihak berkuasa Islam kebangsaan Malaysia, JAKIM (Jabatan Kemajuan Islam Malaysia), menerbitkan garis panduan khusus tentang soalan ini: garis panduan perniagaan jualan langsung secara pemasaran berbilang tingkat (MLM) menurut Syariah, yang dikeluarkan pada 2013. Ia diluluskan oleh Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan ke-95 dan menghendaki sesebuah syarikat melantik sekurang-kurangnya dua penasihat Syariah yang berkelayakan.

Pendirian teras garis panduan itu ialah MLM dibenarkan (harus) tertakluk kepada syarat Syariah, dan menjadi haram apabila ia mengandungi unsur skim piramid, penindasan atau penipuan. Ia mesti mengendalikan produk dan perkhidmatan sebenar yang halal dan bermanfaat, dan bonus mesti datang daripada keuntungan jualan tulen, bukan daripada yuran penyertaan ahli.

Syarat JAKIM secara meluas diringkaskan sebagai meliputi perkara di bawah. Prinsip di sebalik kesemuanya adalah konsisten: keuntungan mesti datang daripada aktiviti ekonomi sebenar, menjual sesuatu yang bernilai tulen, bukan daripada wang yang hanya berpindah antara ahli yang direkrut. Itulah garis yang ditetapkan JAKIM, dan ia hampir sejajar dengan garis undang-undang yang ditetapkan oleh undang-undang Malaysia.

• Produk atau perkhidmatan halal yang sebenar dan nyata: barangan bernilai tulen yang orang benar-benar mahu beli pada harga yang dinyatakan, bukan token yang dilekatkan pada skim rekrutmen.
• Komisen daripada jualan tulen, dibayar daripada keuntungan jualan produk sebenar, bukan daripada yuran yang dibayar ahli baharu untuk menyertai.
• Kontrak keahlian bertulis yang jelas supaya kedua-dua pihak mengetahui hak dan kewajipan masing-masing.
• Bebas daripada riba (faedah), gharar (ketidaktentuan melampau), dan maysir (perjudian atau spekulasi).
• Tiada paksaan atau penindasan: sebagai contoh, ahli mesti boleh keluar daripada skim.

Apa yang menjadikan MLM haram: unsur yang perlu diawasi

Ia membantu untuk memahami mengapa MLM yang tidak patuh itu dilarang, bukan sekadar bahawa ia dilarang. Kebanyakan masalah berpunca daripada beberapa larangan yang terkenal dalam kewangan Islam.

Wang daripada rekrutmen (struktur piramid) ialah yang paling utama. Jika pendapatan sebenar datang daripada yuran penyertaan dan pendaftaran ahli baharu dan bukan daripada menjual produk yang benar-benar diingini pelanggan, modelnya ialah piramid. JAKIM menganggap ini mengandungi penindasan dan penipuan, kerana orang di bahagian bawah secara matematik pasti rugi. Skim yang memberi ganjaran kerana merekrut kepala dan bukan kerana menjual produk gagal ujian Syariah, dan ia juga skim piramid yang menyalahi undang-undang di Malaysia.

Riba (faedah) ialah keuntungan yang dilarang. Dalam konteks MLM, ia muncul sebagai pulangan terjamin atau tetap yang dijanjikan kepada ahli tanpa mengira usaha jualan sebenar, atau sebagai membayar wang dengan wang tanpa produk tulen ditukar. Jika sesuatu pelan menjanjikan keuntungan tetap hanya kerana memasukkan wang, itu petanda merah riba.

Gharar dan maysir meliputi ketidaktentuan dan perjudian. Gharar ialah ketidaktentuan melampau, memasuki perjanjian yang hasilnya tidak jelas secara berbahaya. Maysir ialah perjudian atau spekulasi semata-mata. MLM yang sebenarnya merupakan pertaruhan sama ada cukup ramai orang menyertai selepas anda, di mana pulangan anda bergantung pada nasib dan masa dan bukan usaha serta jualan sebenar, membawa kedua-duanya. Anda sebenarnya berjudi atas rekrutmen, yang tidak dibenarkan.

Produk yang terlebih harga atau token ialah helah biasa: melekatkan produk pada skim rekrutmen supaya ia kelihatan sah. Petanda jelasnya ialah barang itu terlebih harga dengan ketara, atau tiada siapa akan membelinya pada harga itu tanpa peluang perniagaan yang dilampirkan. Pendekatan JAKIM jelas: produk mesti sesuatu yang orang masih mahukan pada harga yang ditawarkan atas merit tersendiri.

Dakwaan palsu dan tekanan juga dilarang. Penipuan (ghish) dan paksaan tiada tempat dalam perdagangan. Janji pendapatan yang dibesar-besarkan, tawaran semua-orang-jadi-kaya, tekanan untuk membeli stok besar yang anda tidak mampu jual, atau peraturan yang menghalang anda keluar, semuanya mendorong skim ke arah haram tidak kira apa produknya. Jika anda melihat beberapa daripada ini sekaligus, anda berkemungkinan besar berhadapan dengan skim yang JAKIM tidak akan anggap dibenarkan, dan berkemungkinan juga menyalahi undang-undang.

Cara menilai sesebuah syarikat MLM tertentu

Inilah bahagian yang benar-benar melindungi anda. Anda tidak perlu menjadi seorang ulama untuk membuat semakan peringkat pertama. Tiga soalan praktikal meliputi kebanyakannya.

Pertama, adakah ia memegang lesen AJL yang sah daripada KPDN? Syarikat yang kelihatan halal tetapi tidak pun sah adalah tidak bermula. Syarikat jualan langsung yang sah memegang lesen AJL (lesen jualan langsung) daripada KPDN, tersenarai dalam daftar rasmi Status Syarikat Jualan Langsung. Sahkan lesen itu wujud sebelum apa-apa yang lain; kami membincangkannya sepenuhnya dalam adakah MLM sah di Malaysia.

Kedua, adakah produk itu sebenar, disahkan halal, dan berharga adil? Lihat apa yang sebenarnya dijual. Adakah ia barangan tulen yang orang beli dan guna? Adakah ia disahkan halal di mana berkaitan, untuk makanan, kosmetik, atau suplemen? Adakah pelanggan biasa akan membayar harga itu tanpa pelan perniagaan yang dilampirkan? Jika ya, itu petanda baik. Jika produk itu hanya perkara sampingan, itulah amarannya.

Ketiga, adakah wang datang daripada jualan atau daripada rekrutmen? Tanya secara terus bagaimana ahli sebenarnya memperoleh pendapatan. Jika komisen mengalir daripada menjual produk kepada pelanggan sebenar, ia sejajar dengan syarat JAKIM. Jika wang sebenar terletak pada mendaftarkan orang dan yuran penyertaan mereka, ia tidak sejajar, dan tiada jenama yang dapat membaikinya.

Sahkan syarikat itu dahulu. Taip namanya dalam penyemak syarikat kami untuk melihat apa yang kami rekodkan tentang pelesenan dan kedudukannya. Semakan dua minit ialah insurans termurah yang anda akan beli.

Halal dan sah ialah dua semakan berbeza

Inilah satu perkara yang ramai orang terlepas: keputusan halal dan lesen sah bukan ujian yang sama, dan satu tidak menjamin yang lain.

Sesebuah syarikat boleh memegang lesen AJL yang sah (sah di bawah undang-undang Malaysia) dan masih gagal dari segi Syariah, sebagai contoh jika pampasannya bersandar berat pada rekrutmen, atau produknya diragui. Dan dipasarkan sebagai patuh Syariah atau halal tidak secara automatik bermaksud sesebuah syarikat itu berlesen oleh KPDN.

Jadi anda mempunyai dua kotak untuk ditanda sebelum menyertai: adakah ia berlesen (KPDN dan AJL), dan adakah ia patuh Syariah (syarat JAKIM). MLM yang boleh dipercayai memenuhi kedua-duanya. Jika anda hanya boleh mengesahkan satu, anda baru menyelesaikan separuh kerja rumah.

Berita baiknya, kedua-dua ujian itu menghala ke arah yang sama lebih kerap daripada tidak, kerana perkara yang dilarang undang-undang, piramid berasaskan rekrutmen, sebahagian besarnya adalah perkara yang sama dilarang Syariah. Produk sebenar dan jualan sebenar mengekalkan anda di pihak yang betul bagi kedua-duanya.

Kesimpulan

Jadi, adakah MLM halal atau haram? Bukan kedua-duanya, secara abstrak. Mengikut garis panduan JAKIM 2013, MLM adalah harus (dibenarkan) hanya apabila ia menepati syarat Syariah: produk halal sebenar, komisen daripada jualan tulen, kontrak yang jelas, dan tiada riba, gharar, maysir, pendapatan didorong rekrutmen atau paksaan. Langgar syarat itu, dan ia menjadi haram.

Keputusan sentiasa berada di peringkat syarikat, bukan peringkat model. Sebelum anda menyertai apa-apa, semak dua perkara: bahawa ia berlesen oleh KPDN, dan bahawa ia benar-benar memperoleh pendapatan daripada menjual produk sebenar yang orang mahukan. Jalankan syarikat itu melalui penyemak syarikat kami untuk bermula, kemudian nilai ia berdasarkan syarat di atas.

Halaman ini ialah ringkasan maklumat, bukan fatwa atau keputusan agama. Untuk jawapan yang mengikat bagi sesebuah syarikat tertentu, rujuk JAKIM atau seorang ulama Syariah yang berkelayakan, dan sahkan pelesenan dengan KPDN.